مقدمه

برخی از اقشار مذهبی، اطلاعات یا اعتقادات دینی خود را نه بر پایۀ تحقیق، بلکه بر اساس آنچه از علمای دین و شخصیت‌های مذهبی آموخته‌اند بنا می‌کنند؛ ازاین‌رو هنگامی که نزد آنان از روایات مربوط به یمانی ـ به‌عنوان وصی و فرستادۀ امام مهدی و یکی از نشانه‌های ظهور مقدس امام زمان (ع) ـ سخن گفته می‌شود، تا زمانی که مُهر تأیید عالمان دین را دریافت نکنند، آن را جدی تلقی نمی‌کنند؛ حال آن‌که معرفت دینی نباید بر اساس تقلید باشد.

با این ‌حال، در این مقاله، به‌منظور اتمامِ حجت، فهرستی از دیدگاه‌های عالمان دین ارائه شده است که به اهمیت شخصیت یمانی در امر ظهور و وجوب اطاعت از او اشاره دارند؛ فهرستی که نشان می‌دهد این عقیده در میان عالمان دین شهرت دارد.

همچنین تلاش شده است به‌طور ضمنی به اظهارات نادرست برخی شخصیت‌های حوزوی نیز پاسخ داده شود؛ افرادی که کوشیده‌اند در اعتبار روایات مربوط به یمانی خدشه وارد کنند یا در جایگاه مقدس او و ضرورت اطاعت از وی تردید ایجاد نمایند؛ تردیدافکنی‌هایی که صرفاً پس از ظهور دعوت مدعیِ برحقِ یمانی، سید احمد الحسن، آغاز شده و هدفی جز دور کردن مردم از مسیر صحیح دعوت مهدوی ندارد.

یمانی، مهم‌ترین علامت و زمینه‌ساز ظهور

در میان علامت‌های ظهور، اهل‌بیت (ع) علائم شاخصی را به‌عنوان علائم حتمی ذکر کرده‌اند که از اهمیت بیشتری برخوردارند که ازجملۀ آنان یمانی است.

أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (ع) يَقُولُ: «قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ الْيَمَانِيُّ وَ السُّفْيَانِيُّ وَ الصَّيْحَةُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ وَ الْخَسْفُ بِالْبَيْدَاءِ.»

امام صادق (ع) فرمودند: «قبل از قیام قائم پنج علامت حتمی است: یمانی، سفیانی، صیحۀ آسمانی، قتل نفس زکیه، خسف بیداء.»[1]

نجم‌الدین طبسی (از اساتید مقطع خارج حوزۀ علمیه در موضوع مهدویت) دربارۀ تواتر روایات مربوط به یمانی می‌نویسد:

«یمانی یکی از علامات حتمیه است. و روایاتش هم از استفاضه گذشته است. شاید ادعای تواتر هم بشود، ما نمی‌توانیم یمانی را منکرشویم... . برای مثبت بودن یمانی همین استفاضه‌ای که از این روایات به دست می‌آید کافی است.»[2]

اگر از دریچۀ عقل و منطق نیز بنگریم، قیام امام مهدی (ع) نیازمند بستری است که به‌تدریج فراهم می‌شود؛ زیرا برای هر قیام اصلاح‌گرایانه‌ای، لازم است زمینه‌ساز یا زمینه‌سازانی وجود داشته باشند تا بستر قیام نهایی مهیا شود و این حرکت در همان آغاز راه با شکست روبه‌رو نشود و بیهوده از میان نرود.

قیام امام مهدی (ع) نیز که قیامی جهانی و آرزوی همۀ انبیا و اوصیاست، بدون زمینه‌سازی تحقق نمی‌یابد. از همین رو، در روایات به چنین زمینه‌سازانی تصریح شده است که مهم‌ترین آنان ـ بنا بر تصریح روایات ـ یمانی (ع) است؛ کسی که افزون بر آن‌که از علائم حتمی ظهور به شمار می‌رود، معیار تشخیص حق و هدایت از باطل و گمراهی در عصر ظهور نیز هست.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (ع) قَالَ: «خُرُوجُ الثَّلَاثَةِ الْخُرَاسَانِيِّ وَ السُّفْيَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ فِي‏ سَنَةٍ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ وَ لَيْسَ فِيهَا رَايَةٌ بِأَهْدَى مِنْ رَايَةِ الْيَمَانِيِّ يَهْدِي إِلَى الْحَق.»[3]

امام صادق (ع) فرمودند: «خروج سفیانی و یمانی و خراسانی در یک سال و یک ماه و یک روز است و در آنان هیچ پرچمی هدایتگر از پرچم یمانی نیست، زیرا به حق هدایت می‌کند.»

عن الباقر (ع): «خُرُوجُ السُّفْيَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ وَ الْخُرَاسَانِيِّ فِي سَنَةٍ وَاحِدَةٍ فِي‏ شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ... وَ لَيْسَ فِي الرَّايَاتِ رَايَةٌ أَهْدَى مِنْ رَايَةِ الْيَمَانِيِّ هِيَ رَايَةُ هُدًى‏ لِأَنَّهُ يَدْعُو إِلَى صَاحِبِكُمْ‏ ... وَ إِذَا خَرَجَ الْيَمَانِيُّ فَانْهَضْ إِلَيْهِ فَإِنَّ رَايَتَهُ رَايَةُ هُدًى‏ وَ لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَلْتَوِيَ عَلَيْهِ‏ فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ لِأَنَّهُ يَدْعُو إِلَى الْحَقِّ وَ إِلى‏ طَرِيقٍ مُسْتَقِيمٍ.»‏[4]

امام باقر(ع) فرمودند: «... خروج سفیانی و یمانی و خراسانی در یک سال و یک ماه و یک روز است ... و هیچ پرچمی هدایتگرتر از پرچم یمانی نیست. آن پرچم هدایت است؛ زیرا شما را به‌سوی صاحبتان دعوت می‌کند... زمانی که یمانی خروج کرد، به‌سوی او بشتاب، زیرا پرچم او پرچم هدایت است؛ و بر هیچ مسلمانی جایز نیست که از او سرپیچی کند و هرکس چنین کند اهل آتش است. او به‌سوی حق و راه راست دعوت می‌کند.»

تردیدافکنی‌های طبسی و شهبازیان

با وجود شهرت روایات دربارۀ یمانی و دلالت روشن آن‌ها بر اهمیت زمینه‌سازی یمانی در امر ظهور و وجوب اطاعت از او، برخی از شخصیت‌های معاصر حوزوی، پس از آن‌که دعوت سید احمد الحسنِ یمانی رو به گسترش نهاد، تلاش کردند در وجوب تبعیت از یمانی یا حتی در شهرتِ علامت بودن او در میان عالمان شیعه خدشه وارد کنند.

برای نمونه، نجم‌الدین طبسی در برنامه‌ای تلویزیونی در صدا و سیما می‌گوید:

«خروج یمانی از علامات قطعی است؛ اما آیا این چهره مثبت هم هست؟ قداست دارد؟ آیا اگر یمانی ظهور کرد، باید از او تبعیت کرد؟ این سه مرحله را نباید با یکدیگر قاطی کرد. مسئلۀ مهم، لزوم تبعیت از اوست که ما هیچ دلیل محکمی برای این معنا نداریم!»[5]

همچنین محمد شهبازیان، از کارشناسان مرکز مهدویت حوزۀ علمیه قم و از نظریه‌پردازان وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه در موضوع مهدویت، در مصاحبه‌ای می‌گوید:

«از نظر بنده، سند گزارش شیخ طوسی [که روایت مربوط به یمانی در آن آمده] معتبر است... [اما] نظر شخصی بنده این است که خیلی به روایات یمانی به‌عنوان نشانه‌های ظهور اطمینان ندارم، چون خلاف نظر مشهور است. آنچه از مجموع روایات یمانی می‌توانیم بگوییم این است که یمانی جزء علائم محتوم است و پرچم او پرچم حق است؛ اما روایت معتبری در این‌که من وظیفه‌ای در شناخت یمانی دارم، وجود ندارد. به عبارت دیگر، موظف به شناختن و تبعیت از او نیستم.»[6]

در ادامه، شواهدی ذکر خواهیم کرد که نشان می‌دهد برخلاف ادعای شهبازیان، اعتقاد به اهمیت ظهور یمانی و نقش هدایت‌گرانۀ او در جریان ظهور مقدس، از اعتقادات مشهور در میان عالمان و دانشوران شیعه است؛ و حتی عباراتی از نجم‌الدین طبسی را نقل خواهیم کرد که نشان می‌دهد او در صدا و سیما به اهمیت شخصیت یمانی و هدایت‌گری او در زمینه‌سازی برای ظهور مقدس اعتراف کرده است، هرچند بعدها ـ به‌سبب مخالفت با سید احمد الحسنِ یمانی (ع) ـ در دام تناقض‌گویی افتاده و سخنانی برخلاف آن بیان کرده است.

یمانی از نگاه دانشوران شیعه

روایاتی را که متضمن مدح و هدایتگری یمانی است، بزرگ‌ترین محدثان و عالمان شیعه در کتاب‌های حدیثی خود نقل کرده‌اند. در اعتبار این روایات، چنین می‌توان گفت که غالباً وقتی محدثان، روایاتی را در کتاب‌های حدیثی خود نقل می‌کنند، برای آنان حدی از اعتبار را قائل هستند،[7] مگر آن‌که دربارۀ نادرست بودن آنان تذکر دهند؛ حال آن‌که محدثان، سخنی در تضعیف روایات مربوط به یمانی نگفته‌اند. افزون بر این‌که مهم‌ترین روایات دربارۀ یمانی، طبق مبنای رجالی، نیز معتبر هستند.[8]

در ادامه، نام تعدادی از محدثانی ذکر می‌شود که روایات مربوط به یمانی را در آثار حدیثی خود نقل کرده‌اند:

1.      شیخ مفید (الإرشاد، ج2، ص375)

2.      شیخ طوسی (الغیبة، ص 447؛ الأمالی، ص661)

3.      شیخ نعمانی (الغیبة، ص 256)

4.      امین الاسلام طبرسی (اعلام الوری بأعلام الهدی، ص458)

5.      على‌بن عيسى‏ اربلی (کشف‌الغمة، ج2، ص 460)

6.      قطب‌الدین راوندی (الخرائج و الجرائح، ج3، ص 1163)

7.      شیخ علی نباطی بیاضی (الصراط المستقيم إلى مستحقي التقديم، ج‏2، ص 250)

8.       بهاءالدين نيلى نجفى (سرور اهل الایمان فی علامات ظهور صاحب الزمان)‏

9.      شیخ حر عاملی (اثبات الهدی بالنصوص و المعجزات، ج 5، ص 356)

10.    علامه مجلسی (بحارالأنوار، ج 52، ص 232)

11.    شیخ عباس قمی (سفینة البحار، ج 8، ص 758)

12.    علی حائری یزدی (الزام الناصب، ج 2، ص122).

بسیاری از علما و مراجع تقلید معاصر و محققان و شخصیت‌های حوزوی نیز به استناد روایات اهل‌بیت (ع)، با صرف‌نظر از اختلافات جزئی دربارۀ یمانی موعود، به این‌که یمانی از علائم ظهور است و شخصیت والا و برجسته‌ای دارد و به حق و هدایت دعوت می‌کند و اطاعت از او واجب است، تصریح کرده‌اند. در ادامه، عبارات آنان را نقل می‌کنیم:

1.مرتضی مطهری (از علمای فقید شیعه):[9]

«از نظر روايات اسلامى، در مقدمۀ قيام و ظهور امام يك سلسله‌قيام‌هاى ديگر از طرف اهل حق صورت مى‏گيرد. آنچه به نام قيام يمانى قبل از ظهور بيان شده است، نمونه‏اى از اين سلسله‌قيام‌هاست. اين جريان نيز ابتدا به ساكن و بدون زمينۀ قبلى رخ نمى‏دهد.[10] ... ظهور يمانى‏ يك ظهور مقدس است و قيام او قيام حق است كه متصل است به قيام مهدى‏ است.»[11]

2.سید جعفر مرتضی العاملی (از علمای فقید لبنان):[12]

«روایاتی که مربوط به قیام یمانی است، متضمن مدح او و پرچم هدایت بودن اوست.»[13]

3.حسینعلی منتظری (از مراجع فقید شیعه):[14]

«در کتاب غیبت نعمانی، از امام باقر (ع) آمده است: «پرچمی هدایتگرتر از پرچم نیست، ...» از این روایت روشن می‌شود که پرچم حقی قبل از قائم محقق خواهد شد و پرچم دعوت‌کننده به آن و واقع شده در طریق آن پرچم هدایت است که واجب است به سمت آن شتافت.»[15]

4.رضا مدنی کاشانی (از مراجع تقلید فقید شیعه): [16]

«از برخی روایات در زمینۀ علائم ظهور، مدح یمانی و تشویق به یاری او و خروج همراه با او استفاده می‌شود به این دلیل که در او رشد (و هدایت) است.»[17]

5.سید محمد کاظم قزوینی (از علمای فقید شیعه):

«خروج یمانی ازجمله علائم حتمی ظهور امام زمان علیه‌السلام است که در احادیث فراوانی از او یاد شده است... و ما به بیان حدیثی در این باره اکتفا می‌کنیم: پرچم یمانی، هدایت‌یافته‌تر از پرچم‌های دیگر است و پرچم هدایت و درستی است.» (امام زمان از ولادت تا ظهور، ص 388).

6. سید محمدصادق روحانی (از مراجع تقلید فقید شیعه):[18]

«آنچه در روایات آمده است بیان می‌دارد که پرچم یمانی حق است و از میان پرچم‌های سه‌گانه از همه هدایت‌بخش‌تر است،... حجت داشتن سخنان و دستورات یمانی از فرمان معصوم ناشی می‌شود که مردم را به فرمان‌برداری و اطاعت از امر وی فرمان داده است... در این‌که وظیفۀ مرجع تقلید مانند تمامی مکلفین این است که پرچم یمانی را جست‌وجو نمایند، تردیدی وجود ندارد و در صورت یافتن آن، بر او واجب است که بدون چون وچرا به آن رجوع نماید.»[19]

7.محمد ناصری (عالم شیعی ایرانی):[20]

«سفیانی در شمار مخالفان حضرت است و در مقابل او، سید یمانی ـ که با پیوستن سید حسنی لشکری بسیار قوی به دست خواهد آورد ـ در شمار یاران و یاری‌کنندگان ولیّ عصر (عج) خواهد بود.»[21]

8. محمد سند (از مراجع تقلید شیعه در عراق): [22]

«مقتضای علتی که در روایت برای پرچم یمانی ذکر شده ـ که پرچم هدایت است و به‌سوی صاحب شما دعوت می‌کند ـ اشاره دارد به حفظ نمودن خود از ورود زیر پرچم حسنی و عدم خالص بودن آن به سوی امام مهدی... به عبارت دیگر، حسنی و خراسانی امامت را به اقدام برای تصدی امور مسلمین و اصلاح علنی آن می‌دانند؛ حال آن‌که یمانی امامت را نصّ الهی می‌داند... .»[23]

9. علی کورانی (از علمای شیعه):[24]

«به احتمال قوی، علت اصلی اینکه انقلاب یمانی هدایتگرترین جریان است، این است که مستقیماً از ناحیۀ امام مهدی (ع) راهنمایی می‌شود و جزئی مستقیم از نقشۀ انقلاب امام مهدی (ع) است؛ همچنین یمانی پیش از ظهور امام مهدی (ع) مشرّف به زیارت امام مهدی (ع) می‌شود (عصر الظهور، ص ۱۲۱)... علت اینکه پرچم یمانی هدایتگرترین است، این است که مستقیماً از سوی امام مهدی (ع) مبعوث شده است و وکیل خاص و نائب خاص اوست و نائب خاص مقدم بر نائب عام است؛ و لذا اطاعت از او بر تمام مؤمنین واجب است.»[25]

همچنین کورانی در ویدیویی که از ایشان منتشر شده می‌گوید:

«یمانی یکی از ارکان حرکت ظهور امام مهدی است و او سخن‌گوی رسمی امام و نمایندۀ امام است و اطاعت از او واجب است و (امت مسلمان) در برابر او امتحان می‌شوند. یمانی اسم اعظم دارد و معجزات و کراماتی از او آشکار می‌شود و مؤمنان او را قبول می‌کنند. او کسی است که امر را صادر می‌کند که ولایت فقیه به انتها رسیده است و اکنون واجب است که از او اطاعت شود؛ و مثلاً به حوزۀ نجف نامه می‌فرستد که رساله‌های توضیح‌المسائلتان را به کنار بگذارید و این فقه را (که می‌گویم) درس بدهید. این یک امتحان است. یمانی نقش مهمی دارد.»[26]

10. محمد امینی گلستانی (از علمای شیعه):[27]

«در روایات، از این سه جریان (یمانی، خراسانی، سفیانی) بیشتر نام برده شده است. [دربارۀ] خروج پرچم یمانی، امام صادق علیه‌السلام فرمود: «هیچ رایتی (پرچمی) با هدایت‌تر از رایت (پرچم) یمانی نیست»[28]... و بدان که یاران امام علیه‌السلام از انسیان بی‌شمار است؛ مانند یمانی با لشکرش و... .»[29]

11. مجتبی الساده (عالم شیعۀ عربستانی):[30]

«احادیث شریف، یمانی و حرکت او را به پرچم هدایت توصیف کرده‌اند؛ که هم‌زمان با شورش سفیانی در شام، او نیز در یمن قیام کرده و مردم را به حق و حقیقت دعوت می‌کند و اجابت دعوتش واجب است. پس از حرکت به‌سوی عراق و شام و ملاقاتش با سید خراسانی، در جنگ با سفیانی او را یاری می‌رساند.» (شش ماه پایانی، ص ۸۹)

12. جلال‌الدین الصغیر (عالم شیعی عراقی):[31]

«یمانی در روایات صحیح یا معتبر متعددی وارد شده است... و مجموع این روایات شامل مدح بزرگی دربارۀ یمانی است و بلکه آن را در جایگاهی قرار داده است که هیچ پرچمی به پای آن نمی‌رسد و آن موصوف شدن به هدایت‌بخش‌ترین پرچم است و آن از علائم محتوم است...» (علامات الظهور: بحث فی فقه الدلالة و السلوک، ص ۲۹۰).

همچنین ایشان در ویدیویی که از او منتشر شده است می‌گوید:

«یمانی موعود (رضوان خدا بر او باد)... این بندۀ صالح که حرکت نمی‌کند مگر در عراق و برنامه‌ای ندارد مگر تصفیۀ سفیانی و سپاه سفیانی. در آن زمان، چه کسی برای یاری این مرد خروج می‌کند؟ آیا صاحبان قلوب ضعیف یا صاحبان واقعیت‌های خطیر و قلب‌هایی که بر سختی‌ها خو کرده و در مقابل ضربات سخت و ترس‌ها شکسته نمی‌شود؟»[32]

13. علی آل محسن (عالم شیعه عربستانی):[33]

«آن‌گونه که از برخی روایات وارده دربارۀ یمانی فهمیده می‌شود این است که او فرمانده‌ای مخلص است که در آخرالزمان به نیت یاری امام مهدی (ع) برمی‌خیزد... و با توجه به این‌که یمانی از علامات حتمی ظهور است، بنابراین باید علامتی واضح باشد... .»[34]

14. محمد محمدى اشتهاردى (عالم شیعی ایرانی):[35]

«یمانی نیز از رهبران برحق است که به حمایت از مهدی علیه‌السلام خروج می‌کند. امام صادق علیه‌السلام در ضمن روایتی فرمود: "سفیانی، خراسانی و یمانی در یک سال، در یک شهر و در یک روز خروج می‌کنند و هیچ پرچمی مانند یمانی به هدایت نزدیک‌تر نیست؛ زیرا یمانی مردم را به حق دعوت می‌کند."»[36]

15. علی‌اکبر مهدی‌پور (عالم شیعی ایرانی):[37]

«احادیث فراوان به حتمی بودن خروج یمانی دلالت می‌کند، ازجمله: روایت عمر بن حنظله از امام صادق علیه‌السلام که فرمود: پیش از قیام قائم علیه‌السلام پنج نشانۀ حتمی هست که عبارتند از: «یمانی، سفیانی، بانگ آسمانی، قتل نفس زکیه و خسف سرزمین بیدا». در این بخش، متن کامل حدیث را آوردیم، سند آن را بررسی کردیم و صحت آن را اثبات نمودیم... در روایات صحیح دیگر تصریح شده که پرچم یمانی از همۀ پرچم‌هایی که مقارن با آن به اهتزاز درمی‌آیند هدایت‌یافته‌تر است... و در برخی از آن‌ها بر ضرورت یاری کردن او تأکید شده است.»[38]

16. عبدالحمید مهاجر (عالم شیعی عراقی):[39]

«هیچ‌کس حق فتوا دادن ندارد. همۀ مراجع و فقها توقف می‌کنند. اکنون مرجع اعلی یمانی است و اوست که فتوا می‌دهد و رهبری می‌کند و او کسی است که حتی فقها زیر پرچم او قرار می‌گیرند و اهل‌بیت ما را امر کرده‌اند که منتظرش باشیم؛ زیرا او علامتی حتمی و روشن برای ظهور امام مهدی (ع) است.»[40]

17. سید محمد علی الحلو (عالم شیعی عراقی):[41]

«یمانی از علائم حتمی است و همچون سفیانی از علامات قطعی به‌شمار می‌رود؛ با این تفاوت که سفیانی نمایندۀ جریان ظلم و فساد است و یمانی در مقابل او قرار دارد و نمایندۀ اصلاح و عدل و داد است.»[42]

همچنین ایشان در ویدیویی که از او موجود است می‌گوید:

«تحت لوای پرچم یمانی، بتری (منکران ولایت) وجود ندارد. همۀ آنان ولایت و اخلاص دارند و به همین خاطر پرچم یمانی هدایتگرترین و بهترین پرچم‌هاست.»[43]

18. شیخ عبدالحلیم الغزی (عالم شیعی عراقی):[44]

«ائمه به ما امر کرده‌اند که زمانی که یمانی خروج کرد، به سوی او بشتابید؛ زیرا پرچم او پرچم هدایت است و شما را به گمراهی نمی‌کشاند و بر هیچ مسلمانی جایز نیست که از او سرپیچی کند و برای عدم یاری او عذر و بهانه بیاورد؛ و هرکس که مرتکب چنین کاری شود، از اهل آتش است؛ زیرا حرکت یمانی برای زمینه‌سازی ظهور امام زمان، بسیار بسیار ضروری است. برجسته‌ترین شخصیت زمینه‌ساز ظهور، یمانی است.»[45]

19. منیر خباز (عالم شیعی عربستانی):[46]

«در روایت شریفی از ابوبصیر از امام صادق (ع) چنین وارد شده است که در میان پرچم‌ها، پرچمی هدایتگرتر از پرچم یمانی نیست. هدایتگرترین پرچم‌ها و بهترین آن‌ها پرچم یمانی است. آن پرچم هدایت است، زیرا شما را به صاحبتان دعوت می‌کند. یمانی کسی است که بیت‌المقدس را آزاد می‌کند.»[47]

20. حسن اللهیاری (شخصیت حوزوی رسانه‌ای):[48]

«هرگاه یمانی را دیدید که بسیار صالح است و انسان خوبی است و صاحب معجزات و کرامات است و خلاف اهل‌بیت (ع) سخنی نمی‌گوید، خودش شناخته می‌شود و علائم آن ظاهر می‌شود که او انسان صالحی است و معجزات اهل‌بیت (ع) نزد اوست.»[49]

21. شیخ یاسر الحبیب (شخصیت حوزوی رسانه‌ای): [50]

«یمانی که مدت کمی مانده به ظهور امام مهدی (ع) خروج می‌کند، از لشکریان امام (ع) است و خود و پیروانش را برای یاری امام مهدی (ع) آماده می‌کنند. یمانی از بزرگ‌ترین فرماندهان سپاه امام مهدی (ع) است؛ همان‌طور که در روایات از او چنین تعبیر شده است که پرچم او هدایتگرترین پرچم است.»[51]

22. شیخ حسان سویدان العاملی (عالم شیعی لبنانی):[52]

«شکی نیست که یمانی شخصیتی اساسی و علامتی اساسی از علامات ثابت برای ظهور امام مهدی (عج) است. همچنین شکی نیست که این علامت ذکر شده و روایات در این مسئله مسلم هستند که یمانی علامتی حتمی است؛ یعنی مشیت خداوند به آن تعلق گرفته و پیش از ظهور امام (ع) محقق خواهد شد. همچنین در مذهب اهل‌بیت (ع) ـ و نیز در برخی مذاهب اسلامی ـ ثابت و واضح است که یمانی شخصیتی جلیل‌القدر، عظیم، رهبر و انقلابگر است که نقشی دینی، ایمانی، مثبت و اساسی در آستانۀ ظهور امام (ع) دارد. این از مسلمات است بدون هیچ شک و تردیدی.»[53]

 پس از ذکر این تعداد از دیدگاه‌های عالمان و شخصیت‌های حوزوی دربارۀ یمانی، روشن می‌شود که ادعای شیخ محمد شهبازیان دربارۀ مشهور نبودن یمانی به‌عنوان علامت ظهور، همچون انکار خورشید در وسط روز روشن است؛ و مایۀ تأسف است که حکومتی که مدعی زمینه‌سازی برای ظهور امام مهدی (ع) است، نظریه‌پردازانش در موضوع مهدویت، شیخ محمد شهبازیان و امثال او هستند که حتی از درک الفبای مهدویت نیز عاجزند.

استدلالی کوتاه دربارۀ وجوب اطاعت از یمانی

همان‌گونه که گذشت، طبسی و شهبازیان، برخلاف دیدگاه مشهور عالمان شیعه و محققان مهدویت، اظهار داشته‌اند که هیچ دلیلی در اختیار نداریم که ثابت کند وظیفۀ ما در قبال یمانی، اطاعت از اوست. پاسخ کوتاهی که می‌توان به این دو داد آن است که آنان دست‌کم روایت امام صادق (ع) را صحیح دانسته‌اند؛ روایتی که بیان می‌کند یمانی به حق هدایت می‌کند:[54]

«خروج سفیانی و یمانی و خراسانی در یک سال و یک ماه و یک روز است و در میان آنان هیچ پرچمی هدایتگرتر از پرچم یمانی نیست، زیرا به حق هدایت می‌کند.»

این روایت به‌صراحت دلالت دارد که یمانی پرچم هدایت است و به حق دعوت می‌کند. پرسش روشن این است: آیا به حکم عقل و شرع، ممکن است پیروی از حق و هدایت واجب نباشد؟ آیا پشت کردن به هدایتگر و دعوت‌کنندۀ به حق، معنایی جز رو کردن به باطل و گمراهی دارد؟

به فرمودۀ قرآن:

(فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلَالُ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ) [55] (پس از حق، جز گمراهی چیست؟ پس چگونه روی‌گردان می‌شوید؟)

از امیرالمؤمنین علی (ع) نیز نقل شده است:

«مَا اخْتَلَفَتْ دَعْوَتَانِ إِلَّا كَانَتْ إِحْدَاهُمَا ضَلَالَة» [56] «هیچ دو دعوتی با یکدیگر اختلاف نکردند مگر آن‌که یکی از آن دو گمراهی بوده است.»

بنابراین، در عصر ظهور، در میان جریان‌های متعددی که هم‌زمان با یمانی پدید می‌آیند، هر دعوتی غیر از دعوت یمانی حقِ مطلق نخواهد بود؛ یعنی حتی اگر بخشی از حق را دربرداشته باشد، از انحراف و ضلالت خالی نیست. درحالی‌که ما عقلاً و شرعاً مکلفیم تنها از «حق» پیروی کنیم، نه از حقی آمیخته با باطل. چنان‌که امیرالمؤمنین (ع) فرموده‌اند که اگر باطل با حق درنیامیزد، اهل حق فریب آن را نمی‌خورند:

(فَلَوْ أَنَّ الْبَاطِلَ خَلَصَ مِنْ مِزَاجِ الْحَقِّ لَمْ يَخْفَ عَلَى الْمُرْتَادِينَ... وَلَكِنْ يُؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَمِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَيُمْزَجَانِ) [57] (اگر باطل از آمیختگی با حق جدا و خالص می‌شد، بر جویندگان پوشیده نمی‌ماند... بلکه اندکی از این (حق) و اندکی از آن (باطل) را می‌گیرند و در هم می‌آمیزند).

در نتیجه، هدایتگری یمانی و دعوت او به حق، برای اثبات وجوب تبعیت از او کفایت می‌کند. این وجوب، در روایت امام باقر (ع) با صراحت بیشتری بیان شده است:

«زمانی که یمانی خروج کرد، به‌سوی او بشتاب؛ زیرا پرچم او پرچم هدایت است و بر هیچ مسلمانی جایز نیست که از او سرپیچی کند و هرکس چنین کند از اهل آتش است، زیرا او به‌سوی حق و راه راست دعوت می‌کند.»

سید احمد الحسن در پاسخ به محمود صرخی ـ که او نیز در وجوب تبعیت از یمانی و نصرت او تشکیک کرده بود ـ چنین نوشته است:

«... در انتهای این روایت، علت حرمت سرپیچی [از یمانی] ذکر شده است، و آن این است که او دعوت به حق می‌کند. حال اگر روی‌گردانی از او و ترک یاری‌اش جایز باشد، می‌گویم: وقتی او حق و دعوت‌کنندۀ به حق است و حق هم یگانه است نه متعدد، بنابراین، پس از حق چه چیزی جز گمراهی خواهد بود؟! ... نخستین معنایی که از عبارت "سرپیچی" فهمیده می‌شود، چرخش و روی‌گردانی از اوست... و معنای سخن امام باقر (ع) این است که برای هیچ مسلمانی جایز نیست از او سرپیچی کند یا در برابر او موضع بگیرد... و عبارت "دعوت به حق می‌کند"، یعنی او در همۀ امور کلی و جزئی به حق دعوت می‌کند؛ و اگر در موردی دعوت به حق می‌کرد و در موردی دیگر نمی‌کرد، معصوم (ع) چنین تعبیری دربارۀ او به کار نمی‌برد تا مردم را به پیروی از او فراخواند...» [58]

افزون بر این، دلایل محکمی وجود دارد که نشان می‌دهد یمانی همان «مهدی اول» مذکور در وصیت رسول خدا (ص) است؛ همان کسی که پیامبر (ص) او را به‌عنوان وصی امام مهدی (ع) و حجت معصوم الهی معرفی کرده است. در این صورت، هیچ تردیدی در وجوب تبعیت از او باقی نمی‌ماند، زیرا اطاعت از حجت‌های الهی، عقلاً و شرعاً واجب است.

برای آشنایی عمیق‌تر با هویت یمانی و راه شناخت او به‌عنوان حجت معصوم خدا، مراجعه به «بیانیه یمانی کیست» از سید احمد الحسن (ع) و کتاب «پژوهشی دربارۀ شخصیت یمانی» اثر شیخ ناظم عقیلی توصیه می‌شود.

هشداری به عالمان دین، روحانی‌ها و مذهبی‌ها

باید توجه داشت که هرچند بسیاری از علما جایگاه یمانی را تا حدی به‌درستی درک کرده و اطاعت از او را لازم دانسته‌اند، این امر به‌معنای آن نیست که همگی در تشخیص مصداق یمانی نیز راه درست را پیموده‌اند. تشخیص و تأیید مصداق، آزمونی بزرگ است که افزون بر دانش، به ویژگی‌هایی چون حق‌پذیری، تواضع، ترک تکبر و چشم‌پوشی از منافع و جایگاه شخصی نیاز دارد. کسی که فاقد این صفات باشد، نمی‌تواند در برابر مصداق حقیقی و شخص مدعی، سر تسلیم فرود آورد؛ همان‌گونه که ابلیس به‌سبب تکبر از سجده بر آدم سر باز زد؛ همان‌گونه که بلعم بن باعورا با وجود علم به حقانیت موسی (ع) او را تأیید نکرد؛ همان‌گونه که عالمان یهود و نصارا پیامبر (ص) را همچون فرزند خود می‌شناختند، اما رسالت او را انکار کردند و وی را مدعی دروغین نامیدند.

این همان سرنوشتی است که رسول خدا (ص) دربارۀ امت خود هشدار داده و فرموده است که امت او، سنت بنی‌اسرائیل را در پیش خواهند گرفت و گام‌به‌گام راه آنان را خواهند پیمود.[59]

در این صورت، مردمی که به‌ظاهر متدین‌اند و در شناخت مصداق یمانی صرفاً از این عالمان تبعیت می‌کنند، در روز قیامت چه پاسخی خواهند داشت، جز آنچه قرآن نقل کرده است؟

(وَ قالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ كُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبيلا) (سورۀ احزاب، آیۀ 67) (و گفتند: پروردگارا! ما از آقایان و بزرگان خود اطاعت کردیم و آنان ما را گمراه کردند!).