نقد برنامۀ مقایسۀ الهیات اسلام و مسیحیت

• پیش‌گفتار

بارها به‌صورت اتفاقی در شبکه‌های اجتماعی، نگاهم به بازپخش برنامۀ مسیحی «مقایسۀ الهیات اسلام و مسیحیت» جلب شده است؛ برنامه‌ای که چند سال پیش در شبکۀ مسیحی فارسی‌زبان «محبت تی‌وی» تولید شده است.

این برنامه با میزبانی ادوین کشیش آبنوس و حضور ساسان توسلی به‌عنوان مهمان و به‌اصطلاح کارشناس اجرا می‌شد.

البته باید اعتراف کنم که هرگز تمایلی به تماشای آن نداشتم؛ زیرا بر این گمان بودم که برنامه‌ای جانبدارانه است که می‌کوشد اسلام را دینی خشن، خشک و بی‌روح نشان دهد و در مقابل، مسیحیت را دینی آرامش‌بخش، پویا و صلح‌طلب جلوه دهد؛ و در نهایت نیز گمانم درست از آب درآمد!

اما هنگامی‌که اخیراً پس از سال‌ها، بخش‌هایی از این برنامه را از یکی از پلتفرم‌های شبکۀ محبت با دقت بیشتری تماشا کردم، ترغیب شدم که دقیق‌تر به آن بپردازم؛ زیرا در آن، با سوءاستفاده از ناآگاهی مخاطبان، نقدی غیرمنصفانه از باور مخالف به شیوه‌ای به‌ظاهر محترمانه صورت می‌گرفت.

آری، در ظاهر شعار «نقد محترمانه» را سر می‌دادند، درحالی‌که یکی از مصادیق روشن احترام‌، دست نزدن به کلمات قرآن است که بارها و بارها در برنامه نقض می‌شد!

• مشت نمونۀ خروار

در مَثَل گفته می‌شود: «مشت نمونۀ خروار است.»

با توجه به تعداد بالای قسمت‌های این برنامه ـ که در دو فصل منتشر شده است ـ و حجم فراوان ادعاهای گزاف مطرح‌شده در هر قسمت، در این نوشتار تنها به بررسی و نقد بخشی از ادعاهای ساسان توسلی پرداخته می‌شود؛ چراکه همین مقدار برای اثبات این‌که این برنامه اساساً درصدد گمراه کردن مخاطبان خود است، کفایت می‌کند.

در کنار این نقد، تلاش خواهد شد منابع صحیح و اصیل اسلامی نیز برای آشنایی خوانندگان و پژوهشگران گرامی معرفی و ارائه شود.

• دربارۀ کارشناس برنامه، ساسان توسلی

همان‌گونه که در سایت رسمی او آمده است، کشیش دکتر ساسان توسلی یکی از رهبران شناخته‌شدۀ مسیحیان ایرانی است که در شبکه‌های ماهواره‌ای نیز برنامه‌هایی را اجرا کرده و همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهد. او برای تدریس و سخنرانی در سمینارها و کنفرانس‌های مختلف، پیوسته به نقاط گوناگون آمریکای شمالی، اروپا و خاورمیانه سفر می‌کند. دکتر توسلی دارای مدرک کارشناسی در رشتۀ مطالعات کتاب مقدس و دو مدرک کارشناسی ارشد در الهیات مسیحی است. وی مدرک فوق‌لیسانس مطالعات دین را از دانشگاه الهیات ریفورمد فلوریدا و مدرک فوق‌لیسانس الهیات سیستماتیک را از دانشگاه الهیات کلمبیا در ایالت جورجیا دریافت کرده است. همچنین، مدرک دکترای خود را در رشتۀ مطالعات اسلامی از دانشگاه بیرمنگام انگلستان اخذ کرده است. [1]

• مریم مقدس، یکی از سه شخص تثلیث؟

بی‌درنگ به نقد و بررسی ادعاهای دکتر توسلی بپردازیم! [2] او در قسمت دوم این برنامه [3]، به‌طور مشخص از دقیقۀ ۱۵، می‌خواهد پیرامون آیۀ 116 سورﮤ مائده اشکالی را مطرح کند. ابتدا به آیۀ مورد نظر دقت کنیم:

(و [ياد كن‌] هنگامى را كه خدا فرمود: «اى عيسى پسر مريم، آيا تو به مردم گفتى: من و مادرم را همچون دو خدا به‌جاى خداوند بپرستيد؟» گفت: «منزهى تو، مرا نزيبد كه [دربارﮤ خويشتن‌] چيزى را كه حق من نيست بگويم. اگر آن را گفته بودم، قطعاً آن را مى‌دانستى. آنچه در نفس من است تو مى‌دانى؛ و آنچه در ذات توست من نمى‌دانم، چراكه تو خود، داناى رازهاى نهانى).

کشیش توسلی پس از دقیقۀ ۱۷ با این مضمون می‌پرسد:

«آیا حرف مسیحیان این است که پدر، مریم و مسیح، تثلیث را تشکیل می‌دهند؟»

سپس به این مضمون می‌گوید:

«وقتی ما قرآن را می‌خوانیم، یکی از اولین نکته‌هایی که به نظر ما می‌رسد این است که اصلاً قرآن اشتباه می‌فهمد که مسیحیان چه می‌گویند. و آن چیزی را که قرآن انکار می‌کند اصلاً ادعا و ایمان مسیحیت نیست و اصلاً نمی‌دانیم چه بوده است. یک عالَم نیز تئوری وجود دارد؛ شاید یک فرقه‌های مسیحی در عربستان بودند که پیغمبر با آن‌ها سر و کار داشته است یا حالا هرچی. البته یک مسلمان که نمی‌تواند قبول کند قرآن اینجا اشتباه می‌کند! ولی وقتی کسی که منصفانه قرآن را می‌خواند، می‌گوید: اصلاً این در تاریخ حرف‌های مسیحیت نبوده است که مسیح به مردم گفته باشد مرا به سوای پدر و مادرم بپرستید.»

• فرقۀ مسیحیِ قائل به خدا بودن مریم (س)

گمان می‌کنم سخنان ساسان توسلی به‌خوبی میزان تعصبات مذهبی او را نشان می‌دهد و نیازی نمی‌بینم که روی تک‌تک واژه‌ها و قضاوت‌های ناعادلانه‌اش تمرکز کنم. با این‌ حال، در پاسخ به ادعای او می‌گویم:

فرقهٔ مریمی‌ها یا قولیریدیانیزم [4]، حضرت مریم (س) را خدا می‌پنداشتند. این موضوع را حِلمی قُمّص یعقوب [5]، یکی از اساتید کلیسای ارتدوکس قبطی [6]، بیان کرده است. او در بخشی از سخنان خود می‌گوید:

«آن‌ها به پرستش تثلیثی متشکل از پدر، پسر و مادر باکره [مریم] می‌پرداختند. این بدعت توسط "قدیس اپیفانیوس" اسقف قبرس مورد مخالفت قرار گرفت [...] مریمینی‌ها به پرستش تثلیث پدر، پسر و مریم باکره ادامه می‌دادند [...].» [7]

همچنین پاتریک مادرید [8]، نویسندۀ کاتولیک، نیز به وجود این فرقه اشاره کرده است. [9]

بنابراین، برخلاف ادعای کشیش ساسان توسلی، تثلیثِ پدر، پسر (عیسی) و مریم (س) نیز در تاریخ وجود داشته است؛ گرچه این عقیده، باور همۀ مسیحیان نبود، اما دست‌کم گروهی از مسیحیان به چنین تثلیثی باور داشتند.

• تا اینجا

این اولین پاسخ به اولین اشکال جدی کشیش ساسان توسلی بود که تلاش می‌کرد مخاطب مسیحی و محققان را سبک بشمارد و آنان را تحقیر کند.

از همۀ مسیحیان آزاداندیش و محققان دعوت می‌کنم که به هرچه او و هم‌قطارانش می‌گویند، اهمیت ندهند و خود با تحقیق بی‌طرفانه در پیِ حقیقت باشند.

همان‌طور که تقدیم شد، او اشتباه یا شاید فریبش را به‌گونه‌ای بیان کرد که گویی حامل حقیقت مطلق است و قرآن اشتباه می‌کند! درحالی‌که مشخص شد او کسی است که اشتباه می‌کند.

با ما همراه باشید...